การพัฒนาคุณภาพของผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทย


นันทวัน บุณยะประภัศร
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ปัจจุบันได้มีการตื่นตัวในเรื่องสมุนไพร มีผลิตภัณฑ์ออกมาจำหน่ายเป็นจำนวนมาก แต่ผลิตภัณฑ์ที่จำหน่ายมีความ แตกต่างในเรื่องคุณภาพ เป็นที่น่าหวั่นเกรงว่าจะส่งผลทำให้การพัฒนาและส่งเสริมการ ใช้สมุนไพรหยุดชะงักได้ ในการที่จะพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพนั้นมีเป้าหมายในการ ที่จะให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่ให้ผลในการรักษา และปลอดภัยต่อผู้บริโภค การที่จะให้ได้ผลการรัก ษาที่สม่ำเสมอนั้น ขึ้นอยู่กับปริมาณสารออกฤทธิ์ที่มีอยู่ในสมุนไพรนั้นๆ หากผลิตภัณฑ์นั้นมีการ ศึกษาวิจัยจนทราบสารออกฤทธิ์ ก็สมควรที่จะได้มีการควบคุม ให้ได้สารออกฤทธิ์เท่ากันทุกครั้ง โดยการวิเคราะห์หาปริมาณสารสำคัญใน วัตถุออกฤทธิ์ และปรับขนาดใช้ของผลิตภัณฑ์ให้ได้ตามมาตรฐาน กรณีที่ไม่ทราบ สารสำคัญหรือมีสารสำคัญหลายชนิดวิธีที่ควบคุมอาจจำเป็นต้องใช้ chromatographic finger print ซึ่งเป็น profile ของส่วนประกอบของสมุนไพรที่ได้จาการวิเคราะห์ด้วย TLC,HPLC,GC ซึ่งจะเลือก peak ใดขึ้นเป็น marker ก็ได้ แต่วิธีนี้เป็นเพียงควบ คุมการผลิตให้สม่ำเสมอเท่านั้น สำหรับกรณีเช่นนี้ควรที่ต้องควบคุมตั้งแต่การปลูก การเก็บเกี่ยว การดูแล หรือการเก็บรักษาต้องเป็นไปตามมาตรฐาน GAP, GHP การควบคุมผลิตภัณฑ์จึงจำเป็นต้องดูแลคุณภาพทั้งของวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ นอกจากน ี้เพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภค ผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้นนั้นควรจะต้องผ่านการ ศึกษาความเป็นพิษทั้งระยะสั้น และระยะยาว และควบคุมการปนเปื้อนของแบคทีเรีย เชื้อรา โลหะหนัก และยาฆ่าแมลงอีกด้วย การควบคุมคุณภาพวัตถุดิบได้พัฒนาไปมาก มีการพัฒนาจนถึงขั้นนำเทคโนโลยีใหม่ๆ เช่น PCR,RAPD,LC-MS มาใช้ร่วมด้วย และแต่ละประเทศกำลังพยายามที่จะควบคุมมาตรฐาน โดยเฉพาะเข้มงวดกับผลิตภัณฑ์สมุน ไพรที่นำเข้าจากประเทศจีน หากประเทศไทยต้องการจะพัฒนาสมุนไพรและสร้างตลาด ก็สมควรที่จะเริ่มต้นพัฒนาคุณภาพกันอย่างจริงจัง

ที่มา : การประชุมวิชาการกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ครั้งที่ 13