Regional External Quality Assessment Scheme in
Blood Group Serology


ดร. รุ่งรัศมี สร้อยสังวาลย์
สำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

     เลือดและส่วนประกอบของเลือด เป็นสารทดแทนที่มีความสำคัญอย่างมากต่อการช่วยชีวิตผู้ป่วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบัน เลือดต้องได้รับจากผู้บริจาคเท่านั้นไม่สามารถที่จะนำสารอื่นมา ใช้ทดแทนได้ ด้วยเหตุนี้จึงมีความจำเป็นต้องจัดหาและเตรียมเลือด ที่มีคุณภาพดี ปลอดภัย ปราศจากเชื้อโรคที่สามารถติดต่อได้จากการให้เลือด (transfusion transmissible infection agents) เช่น เชื้อ HIV เชื้อไวรัสตับอักเสบบี และ ซี เชื้อซิฟิลิสและเชื้อมาลาเรีย เป็นต้น ซึ่งการจัดหาเลือดที่มีความปลอดภัยและคุณภาพดีดังกล่าวต้องมีการดำ เนินการด้วยระบบบริหารจัดการที่มีมาตรฐาน เริ่มตั้งแต่การเลือกผู้บริจาคเลือด การตรวจคุณสมบัติต่างๆของเลือดเช่น การตรวจชนิดของหมู่เลือด ABO, Rh ตรวจ หาแอนติบอดีต่อแอนติเจนของหมู่เลือดต่างๆ การตรวจหาเชื้อหรือร่องรอยของเชื้อที่ติดต่อได ้จากการให้เลือด การตรวจความเข้ากัน ได้ของเลือด (cross matching) และขั้นตอนสุดท้ายคือ การนำเลือดหรือส่วนประกอบของเลือดที่ผ่านตรวจสอบแล้วให้แก่ผู้ป่วย จากขั้นตอนการจัดหาเลือดดังกล่าวจะเห็นได้ว่ามีหลายขั้นตอนที่ต้องดำเนินการวิเคาะห์โดย ห้องปฏิบัติการ ซึ่งผลการตรวจวิเคราะห์ดังกล่าวต้องมีความเชื่อถือได้ ต้องควบคุมข้อผิด พลาดของการการตรวจวิเคราะห์ดังกล่าวต้องมีความถูกต้อง เชื่อถือได้ ต้องควบคุมข้อผิดพลาดของการตรวจวิเคราะห์ให้เกิดขึ้นน้อยที่สุด ไม่มีผลการตรวจที่เป็นผลบวกปลอมและผลลบปลอม เพราะจะนำ ไปสู่ข้อผิดพลาดเมื่อนำเลือดไปให้แก่ผู้ป่วยซึ่งอาจเกิดความรุนแรงจนทำ ให้ผู้ป่วยถึงแก่ชีวิตได้ เช่น การรายงานผลลบปลอมของตรวจหาเชื้อ HIV การตรวจความเข้ากันได้ผิดโดยรายงาน false compatible เป็นต้น
     ดังนั้นกลไกสำคัญที่ต้องดำ เนินการเพื่อควบคุมคุณภาพและเพิ่มความเชื่อมั่นของผลการตรวจวิเคราะห์ของห้องปฏิบัติ การธนาคารเลือด คือการควบคุมคุณภาพภายใน (internal quality control) และ การประเมินความสามารถห้องปฏิบัติการจากองค์กรภายนอก (external quality assessment, EQA หรือ proficiency testing, PT ) การควบคุมคุณภาพ (quality control) มีความจำเป็นสำหรับห้อง ปฏิบัติการทั้งหมดที่ทำการตรวจวิเคราะห์ ในขบวนการเตรียมเลือดให้ผู้ป่วย แม้ว่าห้องปฏิบัติการนั้น จะไม่ได้มีการจัดหาเลือดจากผู้บริจาคหรือเตรียมส่วนประกอบของเลือดเอง เพื่อให้ผลตรวจวิเคราะห์มีคุณภาพหรือเชื่อถือได้หรืออีกนัยหนึ่งคือมีการประกันคุณภาพ เลือดทุกยูนิตก่อนที่จำนะไปให้แก่ผู้ป่วยนั่นเอง

ที่มา : การประชุมวิชาการกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ครั้งที่ 13