ประโยชน์ของ Proficiency testing ในการหาความจำเป็นและสร้างหลักสูตรอบรมการวิเคราะห์อะฟลาทอกซิน

อมรา วงศ์พุทธพิทักษ์ ,กนกพร อธิสุข และ ดวงจันทร์ สุประเสริฐ
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

     อะฟลาทอกซิล เป็นสารพิษที่ก่อให้เกิดมะเร็งในสัตว์และในคน กรรมาธิการอาหารระหว่างประเทศกำหนดค่ามาตรฐานไว้ที่ 15 µg/Kg และกำลังอยู่ระหว่างพิจารณาปรับค่าลดลง ซึ่งอาจมีปัญหาต่อการส่งออกและนำเข้าอาหารของประเทศไทย คณะกรรมการบริหารโครงการแก้ปัญหาอะฟลาทอกซินในอาหารและอาหารสัตว์แบบครบวงจร ของสำนักมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม เห็นความจำเป็นของการประกันคุณภาพการตรวจวิเคราะห์อะฟลาทอกซิน สำหรับข้าวโพด ถั่วลิสงและน้ำมัน ของห้องปฏิบัติการที่ร่วมในโครงการเพื่อให้นำผลมาเปรียบเทียบกันได้ และมีข้อมูลที่มีคุณภาพเป็นที่น่าเชื่อถือต่อการเสนอต่อรองค่ามาตรฐานระหว่างประเทศ จึงมอบให้กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เป็นผู้ดำเนินการ
     คณะผู้ดำเนินการใช้ Proficiency testing (PT) เป็นเครื่องมือในการศึกษาสถานภาพการวิเคราะห์อะฟลาทอกซินของห้องปฏัติการในประเทศไทย 32 แห่ง พบว่า มี 21 แห่งตอบผลกลับ ผลวิเคราะห์ไม่มีปัญหาด้าน precision แต่ผู้วิเคราะห์ส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจหลักการประกันคุณภาพการวิเคราะห์กับบางส่วนไม่เข้าใจธรรมชาติของอะฟลาทอกซิน จึงทำให้เลือกวิธีไม่เหมาะสม และรายงานค่าไม่ถูกต้อง ซึ่งแสดงชัดเจนว่ามีความจำเป็นต้องอบรมผู้วิเคราะห์เพิ่มเติม ได้นำผลจากการทำ PT มากำหนดหลักสูตรอบรมระยะเวลา 9 วันทำการ ครอบคลุมหลักการประกันคุณภาพโดยเน้นการจัดทำ method SOP analytical worksheet การเตรียมสารมาตรฐาน การจัดการตัวอย่าง หลักการเลือกวิธีและประเมินวิธี ฝึกวิเคราะห์ตัวอย่างโดยเทคนิค TLC,HPLC และ immunochemical assay รวม 6 วิธี ซึ่งเป็นวิธีที่ผ่านการ validate โดย AOAC แล้วทั้งหมด และได้ฝึกการประเมินคุณภาพ ELISA kit ที่ผลิตในประเทศไทย 1 ชนิด
     ผลที่ประเมินได้จากการอบรม พบว่าผู้เข้าร่วมการอบรมมีความรู้เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ มีความพอใจต่อหัวข้อต่างๆที่จัดไว้ในหลักสูตรในเกณฑ์ ดี และเห็นว่าการอบรมนี้ให้ผลคุ้มค้า ผู้เข้าอบรมให้ความร่วมมือระหว่างกันเป็นอย่างดี มีผลสำเร็จที่เกินความคาดหวังของผู้จัดคือมีการร่วมกันจัดทำร่าง SOP วิธีวิเคราะห์ทุกวิธีที่ได้รับการอบรมเพื่อนำไปใช้ในหน่วยงานของตนเอง อย่างไรก็ตามควรต้องวัดผลการพัฒนาในภาพรวมต่อไปโดยการจัดทำ PT อีกครั้งหนึ่ง


ที่มา : การประชุมกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ครั้งที่ 9